بسیج گنجنامه

بسیج دانشجویی موسسه آموزش عالی گنجنامه

مطالب اخیر وبگاه

لینک دوستان وبگاه

برچسب‌ها

طراح قالب

ثامن تم؛مرجع قالب و ابزار مذهبی وبلاگ و سایت
باز این چه شورش است ... محرم آمد ... یاحسین ...

ضرورت وجود دستگاه قضایی در جامعه

اسلام، به عنوان آخرین و کامل‏ترین دین الهی، برقراری عدل و برابری میان مردم جامعه را امری لازم و تشکیل دستگاه قضاوت با هدف برپایی عدالت را پیش‏نیاز آن می‏داند. شرایط قضاوت در جامعه اسلامی، به گونه‏ای وضع شده است که جان و مال و ناموس مردم به دست افراد ناشایست نیفتد و حقوق فرد و جامعه فدای غرض‏ورزی‏ها و خواسته‏های شخصی یا گروه‏های سودجو و منحرف نشود شایان ذکر است که اسلام، پیش از هر چیز، مردم را از درگیری و کشمکش نهی می‏کند، چنان‏که حضرت علی علیه‏السلام در این باره می‏فرماید:

اِیّاکُمْ وَ الْمِراءَ وَ الْخُصُومَةَ فَاِنَّهما یُمْرِضانِ الْقُلُوبَ عَلَی الاِْخْوانِ وَ یَنْبُتُ عَلَیْهِما النِّفاقَ.

از اختلاف و نزاع دوری کنید؛ زیرا نزاع، قلب‏های برادران دینی را نسبت به یکدیگر بیمار می‏کند و در آنها خار نفاق می‏رویاند.

بشر موجودی اجتماعی است، ولی نوع فکر وعمل همه افراد بشر یکسان نیست. به ناچار در درگیری‏ها یا اختلاف سلیقه‏ها، داوری و محاکمه ضرورت می‏یابد. جامعه‏شناسان بر این باورند که در جوامع انسانی، همواره حدی از تعارض وجود دارد که سبب بالندگی و پویایی جامعه می‏شود، ولی اگر تعارض از مرز خود فراتر رفت، به عنوان آسیب بزرگ اجتماعی، ضربه‏های مهلکی بر پیکر اجتماع وارد می‏سازد. از این رو، لازم است که همواره افرادی در پست‏ها و موقعیت‏های گوناگون، تعارض‏های بیمارگونه و آسیب‏زا را در جامعه، شناسایی و آنها را فوری حل کنند تا از این رهگذر، بزرگ‏ترین کارکرد و وظیفه نظام سیاسی که همانا حفظ تعادل نظام اجتماعی است، عملی شود. یکی از شغل هایی که می‏تواند در این زمینه مؤثر و راه‏گشا باشد، قضاوت است. دین مبین اسلام نیز برای رفع مشکلات و گرفتاری‏های اجتماعی، وجود افراد باصلاحیت و شایسته را در امر قضاوت ضروری می‏داند. حضرت علی علیه‏السلام دراین باره می‏فرماید: «خَیْرُ النّاس قُضاةُ الْحَقِّ؛ بهترین مردم، کسانی هستند که عادلانه قضاوت کنند».


پیام متن:

1. وجود دستگاه قضایی در جامعه اسلامی، برای حل تعارض‏های بیمارگونه و آسیب‏زا ضرورت دارد.

2. اسلام برای رفع درگیری‏ها، وجود قاضیان صالح و عادل را لازم می‏داند.

سیمای قاضی از دیدگاه حضرت علی علیه‏السلام

امیرالمؤمنین علی علیه‏السلام درباره تشخیص افرادی که برای قضاوت صلاحیت دارند، به مالک اشتر چنین می‏فرماید:

از میام مردم، برترین فرد نزد خود را برای قضاوت انتخاب کن؛ کسانی که مراجعه فراوان، آنها را به ستوه نیاورد و برخورد مخالفان با یکدیگر، او را خشمناک نسازد؛ در اشتباهاتش پافشاری نکند و بازگشت به حق پس از آگاهی، برای او دشوار نباشد؛ طمع را از دل ریشه‏کن کند و در شناخت مطالب به تحقیقی اندک رضایت ندهد؛ در شبهه‏ها از همه بااحتیاط‏تر عمل کند و در یافتن دلیل، اصرار او از همه بیشتر باشد؛ از مراجعه پیاپی شاکیان خسته نشود؛ در کشف امور از همه شکیباتر و پس از آشکار شدن حقیقت، در فصل خصومت از همه برنده‏تر باشد؛ کسی که ستایش فراوان، او را فریب ندهد و چرب‏زبانی، او را منحرف نسازد و چنین کسانی بسیار اندکند.

پیام متن:

1. تأکید حضرت علی علیه‏السلام بر وجود ویژگی‏های برجسته اخلاقی هنگام انتخاب قاضی.

2. اندک بودن کسانی که به همه زیورهای اخلاقی قضاوت آراسته‏اند.

نظر اسلام درباره قاضیان ستمگر

اسلام، قضاوت غیرعادلانه را به شدت محکوم و قاضیان ستمگر را بازخواست می‏کند، چنان که خداوند در سه آیه از سوره مائده، چنین افرادی را کافر، ستمگر و فاسق معرفی کرده است:

1. «وَ مَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْکافِرُونَ».(مائده: 44)

2. «وَ مَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الظّالِمُونَ». (مائده:45)

3. «وَ مَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْفاسِقُونَ». (مائده: 47)

امام صادق علیه‏السلام در این باره می‏فرماید:

مَنْ حَکَم فی دِرْهَمَیْنِ بِغَیْرِ ما اَنْزَلَ اللّهُ فَقَدْ کَفَرَ.

کسی که درباره دو درهم به غیر آنچه خدا فرموده حکم کند، کافر است.

آن حضرت، نتیجه قضاوت نادرست و ستمگرانه را قطع رحمت الهی می‏داند و می‏فرماید:

وَ اِذا جارَ الْحُکّامُ فِی الْقَضاءِ اُمْسِکَ القَطر مِنَ السَّماء.

چنانچه حاکمان در حکم خود ستم بورزند، آسمان از باریدن باران خودداری می‏کند.

پیام متن:

1. در قرآن کریم، قاضیان ستمگر به کفرورزی، ستم و فسق متهم شده‏اند.

2. امام صادق علیه‏السلام ، قضاوت ناعادلانه را در حد کفر ورزیدن و موجب قطع باران رحمت الهی می‏داند.

موقعیت حساس قاضی در اسلام

در اسلام به امر خطیر قضاوت، اهمیت ویژه‏ای داده شده و شغل قاضی از حرفه‏های بسیار مهم و حساس جامعه به شمار آمده است. پیامبر اسلام می‏فرماید:

لِسانُ الْقاضی بَیْنَ الْجَمْرَتَیْنِ مِنْ نارٍ حَتّی یَقْضی بَیْنَ النّاسِ فَاِمّا اِلَی الْجَنَّةِ وَ اِمّا اِلَی النّارِ.

زبان قاضی میان دو شعله آتش است تا اینکه میان مردم حکم کند و سرنوشت او معین شود. چنانچه عادلانه حکم کند، به سوی بهشت و اگر ستم کند، به سوی دوزخ شتافته است.

درهمین باره، رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به قاضیان سفارش می‏کند:

هر کس خواست میان مردم قضاوت کند، باید میان آنها از هر جهت عدالت را رعایت کند، به گونه‏ای که از نظر نگاه کردن و اشاره کردن و تعیین مکان نیز میان آنها فرق نگذارد و صدای خود را بر یکی بلند نکند، مگر اینکه با دیگری نیز همین گونه صحبت کند.

حضرت علی علیه‏السلام ، ابوالاسود دئلی را برای انجام دادن محاکمه‏ای، به عنوان وکیل خویش انتخاب، ولی پیش از پایان یافتن محکمه، او را عزل کرد. وقتی ابوالاسود سبب را پرسید، حضرت در پاسخ فرمود: «دیدم صدای تو بلندتر از صدای رفیق توست».

پیام متن:

1. قضاوت عادلانه، راهی به سوی بهشت و قضاوت ناعادلانه، راهی به سوی دوزخ است.

2. تأکید آموزه‏های اسلامی بر رعایت عدالت در قضاوت، حتی در نگاه و لحن کلام.

انواع قاضی از دیدگاه امام جعفر صادق علیه‏السلام

امام صادق علیه‏السلام در حدیثی گران‏سنگ، قاضیان را به چهار دسته تقسیم می‏کند:

قاضیان چهارگونه‏اند؛ سه صنف از ایشان در دوزخند و یکی در بهشت:

1. مردی که به ستم قضاوت کند و بداند که جور کرده و به ناحق حکم داده، در آتش است؛

2. مردی که به ستم رأی داده و نداند که جور است، او نیز در آتش است؛

3. مردی که ندانسته، حکم درست و حق صادر کند، او نیز در دوزخ است؛

4. مردی که به حق حکم کرده و می‏داند که حق است، پاداش او بهشت است.

پیام متن:

آن قاضی که به عمد حکم ناحق دهد و آن که ندانسته چنین حکمی کند و آن که ندانسته به حق حکم کند؛ اهل دوزخ هستند و تنها، آن قاضی اهل بهشت است که دانسته و به حق حکم کند.

شرایط قاضی هنگام قضاوت

حکم قاضی می‏تواند مسیر سرنوشت افراد را تعیین کند. پس بدیهی است در صورتی که قاضی به اهمیت و حساسیت کار خود آگاه نباشد، ممکن است با حکم نادرست خود، زندگی دشواری را برای شخص رقم زند و او را به سختی‏ها و مشکلات بسیاری دچار سازد. از این رو، پیامبر اعظم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله ، قاضی را در حالی که گرسنه، خشمناک یا خواب‏آلوده باشد، از قضاوت نهی کرده است؛ «اِنَّه نَهی اَنْ یَقْضَی الْقاضی وَ هُوَ غَضْبانُ او جائِعٌ او ناعِسٌ.» امیر عنصر المعالی نیز دراین باره می‏گوید:

پس قاضی باید که مجتهد و دانا باشد و فقیه و پارسا بوَد و باید که به چند وقت حکم نکند: یکی به گرسنگی و تشنگی؛ از گرمابه برآمده و نیز به وقت دل تنگی و اندیشه دنیایی که پیش آید.

اسلام تا حد امکان، قاضی را از خرید و فروش و تجارت باز می‏دارد؛ چون که ممکن است در جریان داد و ستد با برخی افراد آشنا شود و رفاقتی میان او و دیگران پدید آید و این مسئله هنگام قضاوت، روی حکم قاضی اثرناشایست بگذارد، مگر اینکه افرادی که قاضی با آنها داد و ستد می‏کند، او را نشناسند. حضرت علی علیه‏السلام در این باره فرموده است: «والی اگر تجارت کند، نمی‏تواند عدالت را رعایت کند».

روایت است روزی حضرت علی علیه‏السلام برای خرید پیراهنی به بازار رفت و لباس مورد نظر خود را در دست دو فروشنده یافت که هر دو وی را می‏شناختند. به همین دلیل، آن حضرت از خرید پیراهن از آن دو چشم پوشید و پیراهن خود را از فروشنده دیگری خرید که آن حضرت را نمی‏شناخت.

پیام متن:

1. قاضی نباید هنگام قضاوت، گرسنه، عصبانی یا خواب‏آلود باشد.

2. اسلام، قاضیان را ـ تاحد امکان ـ از تجارت و داد و ستد با افراد آشنا نهی کرده است.

3. به دلیل اهمیت کار قضاوت، قاضی باید همواره به هنگام قضاوت از شرایط روحی مناسب برخوردار باشد.

 

فرحناز فردوسیان

منبع پایگاه اطلاع رسانی حوزه نت

منبع : وبلاگ من

برچسب ها : اسلام
نویسنده مهدی سرشار در ۱۳۸٩/۸/٢٠ | نظرات ()
تمامی حقوق مادی و معنوی این وبگاه محفوظ و متعلق به مدیر آن می باشد...
طراحی و بهینه سازی قالب : ثامن تم ( علیرضا حقیقت )